อะไรทำให้ข้อตกลงหยุดยิงกาซาในระยะที่สองส่อหยุดชะงัก ?

 credit บทวิเคราะห์โดย สน.ข่าว BBC ภาคภาษาไทย  โดย
มูฮันนัด ตุตุนจิ
Role,บีบีซี แผนกภาษาอารบิก, 
Reporting from,Jerusalem
เมื่อ 9 ชั่วโมงที่แล้ว

อิสราเอลและฮามาสเห็นชอบข้อตกลงหยุดยิงในฉนวนกาซาระยะแรกด้วยการประสานงานสนับสนุนจากสหรัฐอเมริกาเมื่อเดือน ต.ค. ที่ผ่านมา สร้างความหวังว่าอาจนำไปสู่การยุติการสู่รบที่เป็นไปได้ในดินแดนฉนวนกาซา

สองเดือนต่อมา สถานการณ์ในฉนวนกาซายังคงหยุดอยู่ในช่วงการหยุดยิงระยะที่หนึ่ง ดินแดนแห่งนี้ยังคงถูกแบ่งแยกออกเป็นสองส่วน ขณะที่ประชากรในกาซายังคงพลัดถิ่นฐานและดำเนินชีวิตท่ามกลางซากปรักหักพ 

ภายใต้ข้อตกลงหยุดงระยะที่สองที่เสนอโดยประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ทั้งอิสราเอลและฮามาส ต่างก็เผชิญกับทางเลือกที่ยากยิ่ง

ฮามาสจำเป็นต้องยอมสละอาวุธ และอิสราเอลจะต้องถอนทหารออกจากกาซาเพิ่มเติมรวมทั้งเปลี่ยนถ่ายความรับผิดชอบด้านความมั่นคงไปให้กับกองกำลังรักษาเสถียรภาพระหว่างประเทศ (International Stabilization Force - ISF) นอกจากนี้ การจัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาลในช่วงเปลี่ยนผ่านเพื่อบริหารพื้นที่ฉนวนกาซายังเป็นประเด็นที่ท้าทาย เช่นเดียวกับการค้นหาตัวประกันชาวอิสราเอลคนสุดท้ายที่ยังคงสูญหาย คือ ราน กวิลี ซึ่งยังคงดำเนินการอยู่

ในประเด็นเกี่ยวกับการส่งคืนร่างตัวประกันคนสุดท้าย ทางการฮามาสกล่าวกับบีบีซีว่า ข้อกล่าวหาของพ่อและแม่ของราน กวิลี ไม่เป็นความจริง และอิสราเอลกำลังพยายามหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามข้อตกลง

แต่หนังสือพิมพ์อิสราเอล อย่างฮาเรตซ์ และเดอะ ไทมส์ ออฟ อิสราเอล รายงานตรงกันว่า คาดว่ารัฐบาลสหรัฐฯ จะยังคงผลักดันไปสู่การหยุดยิงระยะที่สองต่อไป

เกอร์ชอน บาสกิน อดีตผู้ประสานเจรจาเรื่องตัวประกันในช่วงปี 2011 ที่ดำเนินการเกี่ยวกับตัวประกันทหารอิสราเอล จิลาด ชาลิต ให้สัมภาษณ์กับบีบีซี แผนกภาษาอารบิกว่า อิสราเอล "ไม่ได้มีทางเลือกมากนัก" ในการเลื่อนกรอบระยะเวลาการเข้าสู่ข้อตกลงหยุดยิงในระยะที่สอง

เขาแย้งว่า ทรัมป์ "ได้ตัดสินใจอย่างชัดเจนแล้ว" และจะแจ้งเนทันยาฮูว่า "ไม่มีข้ออ้างสำหรับการผัดวันประกันพรุ่งอีกต่อไป"

บาสกิน ซึ่งก่อนหน้านี้เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในช่องทางการสื่อสารอย่างไม่เป็นทางการระหว่างอิสราเอลและฮามาส กล่าวเพิ่มเติมด้วยว่า ประเด็นเรื่องร่างหรือศพของตัวประกันที่ยังอยู่ในฉนวนกาซา "ไม่ใช่เหตุผลที่ดีพอ" ที่จะยืดเวลาการเริ่มต้นการหยุดยิงระยะสองออกไป

ใครจะเป็นฝ่ายปลดอาวุธฮามาส

การปลดอาวุธกลุ่มฮามาสในลักษณะที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับได้ถือเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุดในการผลักดันข้อตกลงหยุดยิงไปสู่ระยะที่สอง

อิสราเอล ฮายอม (Israel Hayom) หนังสือพิมพ์รายวันภาษาฮีบรูของอิสราเอลรายงานว่า ตุรกีได้ใช้แรงกดดันอย่างต่อเนื่องเพื่อเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกองกำลังรักษาเสถียรภาพระหว่างประเทศ (ISF) ซึ่งมีหน้าที่ในการปลดอาวุธกลุ่มดังกล่าว

ด้านเนทันยาฮูยังคงแน่วแน่ว่าเหตุการณ์นี้จะไม่เกิดขึ้น โดยสหรัฐฯ ยังคงยืนกรานสนับสนุนในจุดยืนนี้ ตามการรายงานของหนังสือพิมพ์อิสราเอลดังกล่าว

จนถึงขณะนี้ ยังไม่มีประเทศใดประกาศอย่างเป็นทางการว่าจะเข้าร่วมกับกองกำลัง ISF

เกอร์ชอน บาสกิน ประเมินว่าฮามาสอาจยอมรับ "การระงับการใช้งานหรือการเก็บอาวุธ" และเป็นไปได้ว่าจะส่งมอบให้กับรัฐบาลปาเลสไตน์หรือไม่ก็ฝ่ายที่สาม แต่ไม่ใช่การส่งมอบให้กับอิสราเอลหรือสหรัฐฯ

เขามองด้วยว่าสหรัฐฯ เองก็ตระหนักดีกว่าการปลดอาวุธฮามาสนั้นเชื่อมโยงกับการที่ทหารอิสราเอลต้องถอนทหารออกจากฉนวนกาซาอย่างสมบูรณ์ ซึ่งนั่นเป็นสิ่งที่ยากที่จะบรรลุเป้าหมายนี้ได้หากว่ากองกำลังของอิสราเอลยังคงปรากฏตัวอยู่ในกาซา

อิสราเอลจะถอนกองกำลังทหารไปไว้ที่ไหน

ปัจจุบัน อิสราเอลควบคุมพื้นที่ฉนวนกาซาไว้ 53%

ภายใต้ข้อตกลงหยุดยิงระยะแรก อิสราเอลตกลงที่จะถอยร่นไปยังแนวเขตแดนที่ทอดยาวไปตามทิศเหนือ ทิศใต้ และทิศตะวันออกของฉนวนกาซา แนวเขตแดนนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "เส้นสีเหลือง" (Yellow Line)

คำบรรยายภาพ,ภาพแสดงให้เห็นเส้นสีเหลืองในฉนวนกาซา ซึ่งเบื้องต้น กองทัพอิสราเอลได้ถอนร่นออกมาจากเขตดังกล่าว

การหยุดยิงระยะที่สองจำเป็นต้องมีข้อตกลงที่ยอมรับร่วมกันเกี่ยวกับแนวเขตทางการทหารของกองทัพอิสราเอล กลไกการปลดอาวุธ การฟื้นฟูกาซา และระบบกลไกการติดตามจากนานาชาติ

หัวข้อเหล่านี้นับเป็นเรื่องที่มีความอ่อนไหวอย่างยิ่ง เนื่องจากประเด็นเหล่านี้มีผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงของเมืองตามแนวชายแดนของอิสราเอล และอนาคตของการมีกองกำลังอิสราเอลประจำการตามแนวเขต "ระเบียงฟิลาเดฟี" (Philadelphi Corridor) อันหมายถึงพื้นที่แถบแนวชายแดนกาซาและอียิปต์ รวมไปถึงจุดผ่านแดนราฟาห์

อิสราเอล ซิฟ นายพลที่เกษียณอายุ อดีตหัวหน้าฝ่ายปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอล กล่าวว่าทั้งฮามาสและอิสราเอลต่างก็ลังเลที่จะเร่งเข้าสู่การหยุดยิงในระยะที่สอง

"ฮามาสเองก็ไม่อยากสูญเสียการควบคุมในพื้นที่ และทางฝ่ายอิสราเอลก็มีเหตุผลทางการเมืองที่จะอยากคงกองกำลังไว้ในกาซาเพราะไม่มีใครอยากอธิบายให้ฐานเสียงของตนเข้าใจว่าพวกเขาต้องถอนตัวออกไป" เขากล่าวกับบีบีซีนิวส์

นายพลซิฟแย้งด้วยว่า ทรัมป์เป็นเพียงบุคคลเดียวที่สามารถบังคับให้ทั้งสองฝ่ายเดินหน้าต่อไป แต่เขาย้ำด้วยว่าเวลากำลังจะหมดลงแล้ว

"ผมคิดว่าการรีรอต่อไปอีกจะทำให้เราอาจพลาดโอกาสนั้นไป เพราะฮามาสกำลังกลับมาจัดองค์กรใหม่ และความแข็งแกร่งของฮามาสก็กำลังกลับคืนมา" เขาอธิบาย

ใครจะเป็นผู้ปกครองฉนวนกาซาหลังจากฮามาสออกไป

ที่มาของภาพ,AFP via Getty Images

ความท้าทายสำคัญอีกประการคือ การจัดตั้งหน่วยบริหารชั่วคราวที่จะปกครองฉนวนกาซาในระยะต่อไป

ถึงแม้ว่าแผนการที่ถูกเสนอไว้จะเรียกร้องให้การมีจัดตั้งรัฐบาลเทคโนแครตชาวปาเลสไตน์ที่เป็นอิสระ ซึ่งแยกจากหน่วยเดิมทั้งฮามาส และองค์การบริหารปาเลสไตน์ (Palestinian Authority) ทว่าอิสราเอลคาดการณ์ว่าการเข้าร่วมของตัวแทนจากทั้งสองกลุ่มเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

รัฐบาลอิสราเอลกังวลว่า นี่อาจทำให้ฮามาสกลับมาสร้างอิทธิพลในสถาบันการบริหารปกครองใด ๆ ที่จัดตั้งขึ้นใหม่ หรือไม่ก็อาจนำไปสู่การกลับมาขององค์การบริหารปาเลสไตน์ที่เคยปกครองกาซา ก่อนหน้านี้องค์การบริหารปาเลสไตน์มีอำนาจการควบคุมพื้นที่บางส่วนของกาซาและเขตเวสต์แบงก์อย่างจำกัด แต่นับตั้งแต่ฮามาสเข้ามายึดครองกาซาในปี 2007 องค์การบริหารปาเลสไตน์ก็ปกครองได้เพียงบางส่วนของเวสต์แบงก์ที่อิสราเอลยึดครองอยู่เท่านั้น

รัฐบาลเนทันยาฮูปฏิเสธการเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องจากทั้งองค์การบริหารปาเลสไตน์และฮามาส และเรียกร้องให้มี "หน่วยงานปาเลสไตน์ที่เป็นกลาง" เข้ามาปกครองดินแดนกาซาแทน

นอกจากนี้ เกอร์ชอน บาสกิน อดีตประสานงานฝ่ายอิสราเอล วิเคราะห์ด้วยว่ารัฐบาลอิสราเอลมีความกังวลว่าการหยุดยิงระยะที่สองอาจมีนัยบ่งชี้ถึง "การเริ่มต้นอย่างแท้จริงของการจัดตั้งรัฐปาเลสไตน์ควบคู่ไปกับอิสราเอล"

บนโต๊ะเจรจาระหว่างเนทันยาฮูและทรัมป์ มีอะไรบ้าง

 คาดว่าประเด็นสำคัญเหล่านี้จะถูกนำมาหารือระหว่างการประชุมร่วมกันของเนทันยาฮู และทรัมป์ ในรัฐฟลอริดา ในช่วงปลายเดือน ธ.ค. นี้

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ซึ่งเป็นผู้ไกล่เกลี่ยข้อตกลงหยุดยิงในฉนวนกาซา เตรียมประกาศรายชื่อคณะกรรมการสันติภาพแห่งกาซาที่จัดตั้งขึ้นใหม่ในต้นปีหน้า

ตามการรายงานข่าวของอิสราเอล ในการประชุมร่วมกับทรัมป์ คาดว่าเนทันยาฮู จะผลักดันเรื่องการปลดอาวุธฮามาส การปิดกั้นหนทางที่ฮามาสจะมีส่วนร่วมในการบริหารปกครองกาซาในอนาคต การทำให้กองกำลังอิสราเอลสามารถวางกำลังในพื้นที่ที่เรียกว่าเขตกันชน (buffer zone) และการป้องกันไม่ให้กองกำลังของตุรกีเข้ามาในฉนวนกาซา

ในขณะเดียวกันทรัมป์อาจกดดันเนทันยาฮูให้ "ยุติการละเมิดข้อตกลงหยุดยิงของอิสราเอล" เกอร์ชอน บาสกิน กล่าวกับบีบีซี แผนกภาษาอารบิก "อิสราเอลฉีกข้อตกลงหยุดยิงมากกว่าฮามาส" เขาระบุ

นับตั้งแต่มีการหยุดยิงเมื่อวันที่ 10 ต.ค. ที่ผ่านมา มีชาวปาเลสไตน์ในฉนวนกาซาถูกสังหารเกือบ 400 ราย และบาดเจ็บอีกกว่า 1,000 ราย ตามการรายงานของกระทรวงสาธารณสุขที่บริหารโดยฮามาส

กระทรวงสาธารณสุขที่บริหารโดยฮามาส เปิดเผยว่าจำนวนผู้เสียชีวิตในกาซานับตั้งแต่สงครามเริ่มต้นขึ้นเมื่อ 7 ต.ค. 2023 ตอนนี้อยู่ที่ 70,665 ราย บาดเจ็บ 171,145 ราย (ตัวเลข ณ วันที่ 15 ธ.ค. 2025)

สนใจสมัครสมาชิกผู้มีส่วนร่วมกับสถานีข่าว สปท.  โปรดคลิ๊ก  

รำ